Mechanizm CBAM, wprowadzony Rozporządzeniem (UE) 2023/956 i wzmocniony przez Omnibus I (Rozporządzenie 2025/2083), od 1 stycznia 2026 r. wszedł w fazę definitywną. W okresie tym importerzy towarów objętych Załącznikiem I do rozporządzenia są zobowiązani nie tylko do raportowania emisji wbudowanych, ale również do zakupu i umorzenia certyfikatów CBAM odpowiadających ekwiwalentnemu obciążeniu, jakie te emisje generowałyby gdyby zostały wyprodukowane w UE.

Konstrukcja regulacji od początku przewidywała mechanizm korygujący – możliwość odliczenia od kwoty zobowiązania CBAM ceny emisji CO2 już zapłaconej przez producenta w państwie trzecim. Założenie jest fundamentalne dla integralności systemu: CBAM ma wyrównywać poziom carbon pricing między importowaną produkcją a produkcją unijną, nie zaś podwójnie obciążać emisje, za które producent już zapłacił.

Mechanizm ten ureguluje trzeci z pakietu aktów wykonawczych do CBAM – IA on carbon price paid in third countries. Akty regulujące metodologię obliczania emisji oraz dostosowanie do darmowej alokacji w EU ETS zostały już opublikowane w grudniu 2025 r. (między innymi C(2025)8151, C(2025)8552, C(2025)8555, C(2025)8560, C(2025)8570). Trzeci akt dotyczący odliczenia ceny emisji w państwie trzecim  pozostaje w fazie przygotowania, a opublikowany przez Komisję Europejską Synopsis Report z konsultacji publicznych zarysowuje jego prawdopodobny kierunek.

1. Czym jest Synopsis Report i dlaczego ma znaczenie

Dnia 28 sierpnia 2025 r. Dyrekcja Generalna Komisji Europejskiej ds. Podatków i Unii Celnej (DG TAXUD) uruchomiła trzy równoległe konsultacje publiczne (Calls for Evidence), aby wesprzeć przygotowanie aktów wykonawczych do definitywnej fazy CBAM. Każda z konsultacji dotyczyła jednego z planowanych aktów:

• Aktu w sprawie metodologii obliczania emisji bezpośrednich i pośrednich w towarach CBAM (przyjęty grudzień 2025).
• Aktu w sprawie dostosowania liczby certyfikatów CBAM do wygaszania darmowej alokacji w EU ETS (przyjęty grudzień 2025).
• Aktu w sprawie odliczenia ceny emisji CO2 zapłaconej w państwie trzecim (w fazie przygotowania).

Synopsis Report opublikowany przez KE 13.05.2026 r. dotyczący trzeciego aktu i konsoliduje on 158 stanowisk stakeholderów (z czego 145 to bezpośrednie odpowiedzi na konsultację, a 13  – istotne pozycje z dwóch pozostałych konsultacji). Struktura respondentów:

• 76% – przedsiębiorcy i ich zrzeszenia (50% firmy, 26% stowarzyszenia branżowe).
• 8% – władze publiczne państw członkowskich i państw trzecich.
• Pozostali – NGO, środowiska akademickie, obywatele.
• Geograficznie: 54% UE, 46% państwa trzecie (najwięcej z Chin, Turcji, Wielkiej Brytanii).
• Sektorowo: dominują żelazo i stal (36 odpowiedzi), elektryczność (15), aluminium (10), chemikalia–wodór (7).

Dokument ten nie jest aktem prawnym, jest dokumentem konsultacyjnym. Nie kreuje obowiązków ani uprawnień. Daje natomiast bezprecedensowy wgląd w to, w którą stronę KE będzie redagować finalne wytyczne  – i które stanowiska prezentowane podczas konsultacji są na tyle silne, że prawdopodobnie zostaną odzwierciedlone w finalnym akcie.

3. Dziewięć obszarów decyzyjnych  – kierunek KE

Synopsis Report identyfikuje dziewięć kluczowych obszarów tematycznych, na które stakeholderzy odpowiadali w konsultacjach. Każdy z nich będzie elementem finalnego aktu. Poniżej kierunek prawdopodobnego rozstrzygnięcia każdej z kwestii.

3.1. Eligibility  – które systemy carbon pricing zostaną uznane

Najbardziej dyskutowany obszar  – odpowiedzi udzieliło 74 stakeholderów. Konsensus, na ile można go z analizy stanowisk wyczytać:

• Compliance-based ETS – uznawalne. UK ETS i chiński ETS są wskazywane bezpośrednio jako benchmarki. Również koreański ETS, system Nowej Zelandii, kalifornijski Cap-and-Trade (sub-national)  – wymieniane w pojedynczych odpowiedziach.
• Voluntary credits (Verra, Gold Standard, voluntary RECs/IRECs) – silny sprzeciw. EU stakeholderzy konsekwentnie postulują wykluczenie. Stanowiska z państw trzecich (zwłaszcza Egipt, ZEA) postulują uznanie, ale są mniejszościowe.
• Article 6 Paris Agreement credits – pozycje rozbieżne. Część stakeholderów postuluje uznanie, jeśli kredyty mają solidne mechanizmy weryfikacyjne (additionality, permanence). KE prawdopodobnie ograniczy uznanie do zastosowań w ramach krajowych systemów compliance (np. Singapur, Republika Południowej Afryki, gdzie offsets są dopuszczone w ramach krajowego carbon tax).
• Podatki energetyczne, paliwowe, fuel taxes – NIE uznawalne. Konsensus: tylko explicit carbon pricing, nie ogólne podatki obciążające emisje pośrednio.

Dla polskiego importera oznacza to konkretne pozycjonowanie ryzyka per kraj pochodzenia  – szczegółowa analiza w sekcji 5.

3.2. Rebates, dotacje, kompensacje

Kwestia odzwierciedlona w 65 stanowiskach (41% wszystkich). Konsensus jest jednoznaczny i prawdopodobnie znajdzie odzwierciedlenie w finalnym akcie:

• Rebates, dotacje i kompensacje muszą zostać w pełni odjęte od nominalnej ceny carbon pricing – uznaje się jedynie net carbon price.
• Dotyczy to zarówno rebates bezpośrednich, jak i ukrytych form wsparcia (recirculation of carbon revenues to firms).
• Stakeholderzy z UE konsekwentnie postulują ścisłe wykluczenie rebatesów; stakeholderzy z państw trzecich postulują szerokie uznanie kosztów. Spodziewamy się, że KE przyjmie stanowisko EU.
• KE prawdopodobnie wprowadzi obowiązek regularnych „country reports” identyfikujących, w których jurysdykcjach występują rebates obniżające efektywną cenę.

3.3. Effective price paid

71 stanowisk dotyczyło sposobu określania efektywnej ceny. Najczęściej pojawiające się rekomendacje:

• Wąska interpretacja – uznawana wyłącznie cena explicit carbon pricing (ETS, carbon tax) bez instrumentów pośrednich.
• Konieczność aligningu z metodologią EU ETS – zapewnienie spójności w wycenie.
• Możliwość agregacji wielu instrumentów w państwie trzecim do jednej „effective price” (np. carbon tax + ETS allowances + supplementary fees).
• Sektor elektroenergetyczny – postulat publikowania przez KE dziennej średniej ceny zamiast rocznej (ze względu na anonimowość rynku spotowego).

3.4. Proof of payment

Najbardziej operacyjnie istotny obszar dla polskich importerów  – 53 stanowiska. KE prawdopodobnie wprowadzi następujące wymogi dokumentacyjne:

• Government-issued receipts, allowance surrender certificates, faktury energetyczne – akceptowalne jako dowód płatności.
• Wymóg niezależnej weryfikacji – verifierzy zgodni z ISO 14064/14065 lub akredytowani przez krajowy organ uznawany w międzynarodowym systemie IAF MLA.
• Wzajemne uznawanie zamiast EU-only accreditation – KE nie zamierza ograniczać verifierów do podmiotów akredytowanych w UE.
• Możliwość „one proof per supplier” – jeden zestaw dokumentów per dostawca, używany w wielu deklaracjach (postulat silnie reprezentowany w sektorze stalowym).

3.5. Currency conversion

24 stanowiska. Konsensus: standardyzowana metodologia konwersji walut na EUR, prawdopodobnie oparta o kursy EBC (ECB reference rates). Otwarte pytania:

• Czy stosować kurs dzienny, tygodniowy, miesięczny czy roczny? Większość postuluje średnią roczną, przy elastyczności sektorowej.
• Jakie okno czasowe akceptowane dla płatności? Spodziewane: okno odpowiadające okresowi sprawozdawczemu (rok kalendarzowy).
• Czy KE publikować będzie regularnie referencyjne kursy konwersji? Silny postulat za publikacją.

3.6. Accreditation i independence verifierów

40 stanowisk. Główny postulat: standardy międzynarodowo inkluzywne, aligned z ISO 14064 i GHG Protocol, z mutual recognition agreements między UE a państwami trzecimi. Ograniczenie weryfikacji do verifierów EU-akredytowanych zostało wyraźnie nazwane „potencjalną barierą handlową”.

3.7. Recognition of national systems

11 stanowisk (głównie z państw trzecich  – UK, Tajlandia, Egipt, Japonia, Serbia, Singapur). Kierunek: international inclusivity, oparcie na ISO 14064, ISO 14067, GHG Protocol oraz na zasadach MRV EU ETS. KE prawdopodobnie zaakceptuje verifierów akredytowanych przez członków IAF (International Accreditation Forum).

3.8. Consistency of emissions covered

23 stanowiska. Kluczowy problem techniczny: systemy carbon pricing w państwach trzecich często mają inny zakres niż CBAM. Na przykład:

• Chiński ETS obejmuje obecnie głównie sektor energetyczny i wybrane sektory przemysłowe – stal i aluminium są dopiero stopniowo włączane.
• UK ETS obejmuje energetykę, lotnictwo, ciężki przemysł – pełne pokrycie sektorów CBAM.
• Carbon taxes w państwach skandynawskich, Singapurze, RPA – różne zakresy GHG (zwykle tylko CO2, czasem CO2+N2O, rzadko pełne 7 GHG).

KE prawdopodobnie wprowadzi mechanizm pro-rata  – uznawanie odliczenia tylko w stosunku do tej części emisji, która jest objęta zarówno systemem trzeciopaństwowym, jak i CBAM. To istotny czynnik komplikujący kalkulację.

3.9. Administrative burden i data integrity

16 stanowisk. Kluczowe postulaty:

• Standaryzowane szablony dokumentacyjne – wymóg KE.
• Integracja z CBAM Registry – submisja dowodów elektronicznie, raz, do ponownego użycia.
• Zwalczanie ryzyk circumvention (sztuczne fragmentowanie dostaw, błędne klasyfikacje CN/NACE).
• Wzmocnienie spójności kodów CN i NACE w celu uniemożliwienia obejść.

4. Konkretne kalkulacje: ile można odzyskać

Aby uzmysłowić skalę potencjalnej oszczędności, poniżej trzy scenariusze oparte na typowych profilach polskich importerów. Wszystkie wartości są poglądowe  – finalne kalkulacje będą zależały od opublikowanej metodologii i specyfiki dostawców.

4.1. Scenariusz A: Importer stali z Wielkiej Brytanii

Pozycja kalkulacyjna	Wartość
Roczny wolumen importu stali (BF/BOF, UK)	1 000 ton produktu
SEE per tonę (default value z mark-up Q1 2026: +10%)	ok. 2,2 tCO2e/tonę
Łączne emisje wbudowane	2 200 tCO2e
Cena certyfikatu CBAM (Q2 2026 szacunek)	ok. 75 EUR/tCO2e
Pełne zobowiązanie CBAM (brutto)	ok. 165 000 EUR rocznie
UK ETS  – średnia cena 2026 (szacunek)	ok. 40 EUR/tCO2e
Potencjalne odliczenie (40 EUR × 2 200 tCO2e)	88 000 EUR
Efektywny koszt CBAM po odliczeniu	ok. 77 000 EUR rocznie
OSZCZĘDNOŚĆ	ok. 88 000 EUR / rok (-53%)

 

Warunkiem realizacji jest dysponowanie dokumentacją proof of payment od producenta  – UK allowance surrender certificate + weryfikacja niezależnego podmiotu trzeciego.

4.2. Scenariusz B: Importer aluminium z Chin

Pozycja kalkulacyjna	Wartość
Roczny wolumen importu aluminium pierwotnego	500 ton produktu
SEE per tonę (default + mark-up  – uwaga: aluminium pierwotne ma wysokie emisje pośrednie z energii)	ok. 16,5 tCO2e/tonę
Łączne emisje wbudowane	8 250 tCO2e
Cena certyfikatu CBAM	ok. 75 EUR/tCO2e
Pełne zobowiązanie CBAM (brutto)	ok. 618 750 EUR rocznie
China ETS  – średnia cena 2026 (szacunek)	ok. 12 EUR/tCO2e
UWAGA: zakres sektorowy	Aluminium NIE jest jeszcze w pełni objęte China ETS  – mechanizm pro-rata może ograniczyć odliczenie do 30-50% emisji
Potencjalne odliczenie (12 EUR × 40% × 8 250 tCO2e)	ok. 39 600 EUR
Efektywny koszt CBAM po odliczeniu	ok. 579 150 EUR rocznie
OSZCZĘDNOŚĆ	ok. 39 600 EUR / rok (-6,4%)

 

Kalkulacja pokazuje, że dla aluminium z Chin korzyść jest umiarkowana ze względu na ograniczony zakres sektorowy chińskiego ETS. Decyzja o inwestycji w pełną dokumentację proof of payment wymaga weryfikacji per dostawca.

4.3. Scenariusz C: Importer stali z Turcji

KRAJ BEZ OPERACYJNEGO ETS Turcja nie posiada na dzień dzisiejszy operacyjnego krajowego systemu carbon pricing dla sektora stalowego. Importer ponosi pełne zobowiązanie CBAM bez możliwości odliczenia. Strategiczne rekomendacje obejmują dywersyfikację dostawców lub ekspansję sourcingu do krajów posiadających uznawany system carbon pricing.

5. Klasyfikacja krajów pochodzenia per ekspozycja CBAM

Poniższa klasyfikacja porządkuje typowe kierunki importu polskich firm wg potencjału odliczenia carbon price.

Kraj	Status systemu	Potencjał odliczenia	Rekomendacja
Wielka Brytania	UK ETS  – pełen	WYSOKI	Pełna komunikacja z dostawcami; gromadzenie surrender certificates
Chiny	China ETS  – sektorowy	UMIARKOWANY	Weryfikacja per sektor (energetyka tak, stal/aluminium częściowo)
Korea Płd.	K-ETS  – pełen	WYSOKI	Identyczne podejście jak UK
Norwegia, Szwajcaria	EEA  – linked do EU ETS	NIE DOTYCZY*	*Zwolnienie z CBAM dla tych krajów
Japonia	GX-ETS (2026+)	NISKI/UMIARKOWANY	Monitorować ewolucję; GX-ETS dopiero faza początkowa
Turcja	Brak operacyjnego ETS	BRAK	Pełna ekspozycja CBAM; rozważyć dywersyfikację
Indie	CCTS (2026+, pilotaż)	BRAK / NISKI	Pełna ekspozycja CBAM w krótkim horyzoncie
Ukraina	Carbon tax (niski)	MARGINALNY	Cena znacznie poniżej EU; oszczędność minimalna
Kazachstan	KAZ ETS	NISKI	Cena allowance bardzo niska; weryfikacja per dostawca
USA, Kanada	Sub-national (CA, QC, BC)	UMIARKOWANY (warunkowo)	Tylko niektóre stany/prowincje; weryfikacja per origin

 

6. Co robić już teraz  – plan działania dla importera

Mimo że finalny akt wykonawczy zostanie opublikowany dopiero w 2026 r., istnieją działania, które importer może i powinien podjąć już teraz, aby zmaksymalizować potencjał odliczenia w pierwszej deklaracji rocznej (do złożenia 31 sierpnia 2027 r. za okres sprawozdawczy 2026).

6.1. Krok 1  – Audyt ekspozycji

Cel: identyfikacja w portfelu importów krajów i CN codes, dla których odliczenie carbon price będzie miało materialne znaczenie. W praktyce oznacza to przegląd deklaracji ZC429 z 2025 r. i Q1 2026 r. pod kątem:

• Krajów pochodzenia (kolumna 16 deklaracji ZC429).
• Klasyfikacji CN (uwaga na towary mieszane, kompozyty, towary złożone).
• Wolumenów rocznych per kraj × CN – koncentracja na największych ekspozycjach.
• Identyfikacji konkretnych dostawców (producentów-instalacji), z którymi należy podjąć komunikację.

6.2. Krok 2  – Komunikacja z dostawcami

Cel: poinformowanie dostawcy o nadchodzącym mechanizmie i pozyskanie wstępnego zobowiązania do dostarczenia dokumentacji proof of payment. Zalecane elementy zapytania:

• Pytanie czy producent partycypuje w lokalnym systemie carbon pricing (ETS, carbon tax).
• Pytanie o szacunkową cenę zapłaconą per tCO2e w roku 2025.
• Pytanie o dostępność dokumentów potwierdzających płatność (allowance surrender certificates, government receipts).
• Pytanie o akredytowanego verifiera, z którym producent współpracuje (jeśli dotyczy).
• Sygnalizacja, że formalny wniosek o dokumentację zostanie skierowany w drugiej połowie 2026 r.

6.3. Krok 3  – Wstępna kalkulacja potencjału oszczędności

Na podstawie szacunkowych cen carbon pricing w państwach trzecich (UK ETS, China ETS  – publiczne dane) i wolumenu importów, kalkulacja potencjalnej oszczędności rocznej. Pozwala to ocenić, czy inwestycja w pełną procedurę proof of payment ma sens biznesowy (zazwyczaj próg opłacalności: 25 000-50 000 EUR potencjalnej oszczędności rocznej).

6.4. Krok 4  – Decyzja strategiczna

• Wariant A: pełna procedura. Klient inwestuje w komunikację z dostawcami, weryfikację, dokumentację. Pełny benefit odliczenia w deklaracji 2027.
• Wariant B: default values. Klient nie inwestuje w odliczenie carbon price; akceptuje pełną kwotę CBAM. Zalecany dla małych wolumenów lub krajów bez systemu carbon pricing.
• Wariant C: hybrydowy. Klient stosuje odliczenie tylko dla największych ekspozycji (UK, Korea Płd.), dla pozostałych – default. Najczęstszy wariant w praktyce.

7. Ryzyka i kwestie wymagające szczególnej uwagi

7.1. Ryzyko: zakres sektorowy systemu trzeciopaństwowego

Jak pokazuje scenariusz B (aluminium z Chin), chiński ETS dopiero stopniowo obejmuje sektory inne niż energetyczny. Importer aluminium z Chin uzyska tylko częściowe odliczenie, proporcjonalne do faktycznego pokrycia emisji ETS-em. Wymaga to dokładnej weryfikacji statusu sektora per dostawca.

7.2. Ryzyko: rebates i hidden subsidies

Niektóre jurysdykcje (np. niektóre prowincje chińskie) oferują dotacje pośrednie kompensujące koszt allowance. W takim przypadku efektywna cena netto może być znacznie niższa niż nominalna. KE prawdopodobnie wprowadzi obowiązek pełnego disclosure  – importer musi mieć pewność, że dostawca przekazuje dane o rebates.

7.3. Ryzyko: weryfikacja niezależna

Wymóg niezależnej weryfikacji proof of payment przez verifiera zgodnego z ISO 14064/14065 generuje koszt po stronie dostawcy lub importera. Koszt ten może w niektórych przypadkach przekroczyć wartość samego odliczenia (zwłaszcza dla małych wolumenów). Analizę cost-benefit należy wykonać dla każdej decyzji o procedurze.

7.4. Ryzyko: zmiany regulacyjne

Synopsis Report nie jest finalnym aktem prawnym. Możliwe są istotne zmiany kierunku KE w trakcie redakcji aktu wykonawczego  – w szczególności:

• Możliwa konieczna renegocjacja w odniesieniu do UK ETS (w kontekście EU-UK linkage talks).
• Możliwe rozszerzenie lub zawężenie listy uznanych instrumentów w odpowiedzi na presję polityczną.
• Możliwe odroczenie publikacji finalnego aktu – zalecane monitorowanie publikacji OJ EU i komunikatów DG TAXUD.

8. Harmonogram regulacyjny

Termin	Zdarzenie
07.04.2026	Pierwsza publikacja kwartalnej referencyjnej ceny certyfikatów CBAM przez KE
Q2-Q3 2026 (oczekiwane)	Publikacja finalnego aktu wykonawczego dot. carbon price paid in third countries
IV kwartał 2026	Pełna mobilizacja dostawców z państw trzecich  – finalne zebranie dokumentów proof of payment za rok sprawozdawczy 2026
01.02.2027	Rozpoczęcie sprzedaży certyfikatów CBAM (mechanizm odliczenia zaczyna działać operacyjnie)
30.09.2027	Pierwsza roczna deklaracja CBAM (za okres 01.01.2026 – 31.12.2026)  – pierwsza realizacja odliczenia
01.01.2028	Mark-up default values: +25% (wzrost incentive do uzyskania actual values, w tym proof of payment)

 

9. Podsumowanie  – co dalej

Synopsis Report Komisji Europejskiej nie jest finalnym aktem prawnym, ale jest najlepszym dostępnym wskaźnikiem kierunku, w którym KE będzie regulować mechanizm odliczenia ceny CO2 zapłaconej w państwie trzecim. Dla polskich importerów towarów wysokoemisyjnych z UK, Chin i innych krajów posiadających systemy carbon pricing oznacza to konkretną możliwość obniżenia kosztów CBAM  – pod warunkiem zbudowania w 2026 r. procesu pozyskiwania dokumentacji proof of payment.

To okno czasowe ma znaczenie strategiczne. Importer, który zacznie komunikację z dostawcami w II i III kwartale 2026 r., będzie miał kompletną dokumentację w momencie publikacji finalnego aktu wykonawczego, co umożliwi pełną realizację odliczenia w deklaracji rocznej składanej w sierpniu 2027 r. Importer, który zaczeka do publikacji finalnego aktu  – będzie miał na to ledwie kilka miesięcy, w okresie dla rynku usług doradczych szczytowego obciążenia.