Od 1 stycznia 2026 roku każdy import towarów objętych mechanizmem CBAM będzie automatycznie raportowany do Komisji Europejskiej. To nie wizja przyszłości – to rzeczywistość, którą wprowadza nowe rozporządzenie wykonawcze Komisji Europejskiej dotyczące informacji przekazywanych przez organy celne. Dla importerów oznacza to jedno: era „papierowej” sprawozdawczości dobiega końca, a rozpoczyna się era pełnej cyfrowej transparentności.
Dlaczego Komisja Europejska podjęła taką decyzję?
Mechanizm CBAM został ustanowiony Rozporządzeniem (UE) 2023/956 jako narzędzie zapobiegające ucieczce emisji CO2 poza granice Unii Europejskiej. Jednak sam mechanizm jest skuteczny tylko wtedy, gdy deklarowane przez importerów dane są prawdziwe i weryfikowalne.
Podczas okresu przejściowego (2023-2025) Komisja zidentyfikowała istotne ryzyko: bez dostępu do rzeczywistych danych celnych, weryfikacja deklaracji CBAM opierała się głównie na zaufaniu. To otwierało drzwi do potencjalnych nadużyć – zaniżania ilości importowanych towarów, błędnej klasyfikacji CN czy nieprawidłowego wskazywania kraju pochodzenia.
Rozwiązaniem jest projekt rozporządzenia wykonawczego opartego na art. 25(6) Rozporządzenia (UE) 2023/956, który nakłada na organy celne wszystkich państw członkowskich obowiązek systematycznego przekazywania danych o importach towarów CBAM do Rejestru CBAM.
Co dokładnie jest monitorowane?
Zgodnie z art. 2 projektu rozporządzenia, organy celne będą przekazywać do Rejestru CBAM następujące informacje – co najmniej raz w tygodniu:
Dane identyfikacyjne importera: numer EORI, a w przypadku jego braku – inny numer identyfikacyjny wraz z nazwą i adresem. To pozwala na jednoznaczną identyfikację podmiotu odpowiedzialnego za import.
Numer konta CBAM: przypisany autoryzowanemu deklarantowi CBAM zgodnie z art. 16(1) Rozporządzenia (UE) 2023/956. Brak tego numeru w zgłoszeniu celnym będzie natychmiast widoczny dla Komisji.
Ośmiocyfrowy kod CN towaru: klasyfikacja taryfowa decyduje o tym, czy towar podlega pod CBAM. Każda rozbieżność między kodem zadeklarowanym w zgłoszeniu celnym a kodem wskazanym w deklaracji CBAM zostanie automatycznie wykryta.
Ilość towarów: wolumen importu w jednostkach właściwych dla danego kodu CN. To fundament obliczenia emisji wbudowanych i liczby certyfikatów CBAM do umorzenia.
Kraj pochodzenia: kluczowy dla ustalenia wartości domyślnych emisji oraz weryfikacji, czy deklarowane wartości rzeczywiste są wiarygodne.
Data zgłoszenia celnego: pozwala na przypisanie importu do właściwego okresu sprawozdawczego i kwartału (w 2026 r.) lub tygodnia (od 2027 r.) dla celów ustalenia ceny certyfikatów.
Procedura celna: w tym informacje o uszlachetnianiu czynnym, które ma szczególne znaczenie dla prawidłowego rozliczenia CBAM.
Mechanizm cross-checkingu – jak to działa w praktyce?
Dane przekazywane przez organy celne trafiają do Rejestru CBAM, gdzie są automatycznie zestawiane z informacjami zawartymi w deklaracjach CBAM składanych przez autoryzowanych deklarantów. System umożliwia Komisji Europejskiej i właściwym organom krajowym identyfikację rozbieżności takich jak:
- import towarów CBAM przez podmiot nieposiadający statusu autoryzowanego deklaranta,
- różnice w ilościach między danymi celnymi a deklaracją CBAM,
- niespójności w klasyfikacji CN towarów,
- niezgodności w kraju pochodzenia,
- brak deklaracji CBAM dla zarejestrowanych importów.
Co istotne, zgodnie z art. 3(4) projektu rozporządzenia, właściwe organy lub Komisja mogą w każdej chwili zażądać od organów celnych walidacji przekazanych informacji. Żądanie takie musi zawierać uzasadnienie i niezbędne informacje, ale sam mechanizm daje administracji potężne narzędzie kontrolne.
Na co importerzy powinni szczególnie uważać?
Spójność danych: Najważniejsza zasada to zapewnienie pełnej zgodności między zgłoszeniami celnymi a deklaracjami CBAM. Dotyczy to przede wszystkim kodów CN, ilości i kraju pochodzenia. Nawet drobne rozbieżności mogą skutkować wszczęciem procedury wyjaśniającej.
Terminowość uzyskania statusu autoryzowanego deklaranta: Brak numeru konta CBAM w zgłoszeniu celnym jest dopuszczalny tylko w dwóch przypadkach: gdy import korzysta z wyłączenia de minimis (art. 2a Rozporządzenia 2023/956) lub gdy wniosek o autoryzację jest w toku (art. 17(7a)). W każdym innym przypadku brak numeru konta CBAM będzie sygnałem ostrzegawczym dla organów kontrolnych.
Uszlachetnianie czynne: Towary CBAM objęte procedurą uszlachetniania czynnego podlegają szczególnemu monitoringowi. Zgodnie z art. 5 projektu rozporządzenia, Komisja może żądać przekazania rozliczenia zamknięcia (bill of discharge) oraz zgłoszeń celnych. Importerzy korzystający z tej procedury muszą zadbać o kompletną dokumentację.
Co to oznacza dla Twojej firmy?
Nowe rozporządzenie fundamentalnie zmienia podejście do compliance CBAM. Dotychczas importerzy mogli traktować deklaracje CBAM jako odrębny obowiązek sprawozdawczy. Od 2026 roku deklaracja CBAM staje się integralną częścią ekosystemu celnego – każda informacja w niej zawarta będzie weryfikowana względem rzeczywistych danych z odpraw celnych.
Praktyczne rekomendacje: wdrożenie procedur wewnętrznych zapewniających spójność danych między działem celnym a działem odpowiedzialnym za CBAM, regularna weryfikacja klasyfikacji CN towarów, dokumentowanie kraju pochodzenia w sposób umożliwiający jednoznaczną weryfikację oraz przegląd procedur uszlachetniania czynnego pod kątem wymogów CBAM.
Podsumowanie
Projekt rozporządzenia wykonawczego w sprawie informacji przekazywanych przez organy celne to element szerszej strategii Komisji Europejskiej mającej na celu zapewnienie skuteczności mechanizmu CBAM. Automatyczny transfer danych celnych do Rejestru CBAM eliminuje możliwość „kreatywnej” sprawozdawczości i wymusza na importerach pełną transparentność.
Rozporządzenie wejdzie w życie 1 stycznia 2026 roku i zgodnie z jego treścią zostanie zrewidowane najpóźniej w 2027 roku. To oznacza, że Komisja będzie monitorować jego skuteczność i może wprowadzić dodatkowe mechanizmy kontrolne.
Dla importerów towarów objętych CBAM przekaz jest jasny: Komisja Europejska widzi każdy Twój import. Zadbaj o to, by Twoje deklaracje CBAM były z nim w pełni zgodne.
Podstawa prawna: Projekt Rozporządzenia Wykonawczego Komisji (UE) laying down rules for the application of Regulation (EU) 2023/956 of the European Parliament and of the Council as regards the information communicated by customs authorities, wydany na podstawie art. 25(6) Rozporządzenia (UE) 2023/956.
