Od 1 stycznia 2026 roku mechanizm CBAM wszedł w okres docelowy. Dla importerów oznacza to nie tylko konieczność monitorowania emisji wbudowanych w importowane towary i zakupu certyfikatów CBAM, lecz także przygotowanie danych, które w określonych przypadkach będą musiały zostać potwierdzone przez akredytowanego weryfikatora.
Weryfikacja emisji może stać się jednym z najtrudniejszych elementów całego procesu CBAM. Nie chodzi bowiem wyłącznie o znalezienie odpowiedniej firmy. Weryfikator musi posiadać właściwą akredytację, kompetencje sektorowe oraz dostęp do danych i instalacji produkcyjnej zlokalizowanej często poza Unią Europejską.
Dla przedsiębiorstw korzystających z rzeczywistych wartości emisji przygotowania do weryfikacji nie powinny więc rozpoczynać się dopiero przed terminem złożenia deklaracji. Proces należy zaplanować znacznie wcześniej — wspólnie z producentem, dostawcą i osobami odpowiedzialnymi za zakupy, logistykę, finanse oraz raportowanie środowiskowe.
Kim jest weryfikator CBAM?
Weryfikator CBAM jest niezależnym podmiotem posiadającym odpowiednią akredytację do weryfikowania raportów dotyczących emisji wbudowanych w towary objęte mechanizmem CBAM.
Jego zadaniem nie jest samodzielne obliczenie emisji za producenta. Weryfikator ocenia natomiast, czy:
- dane przedstawione przez operatora instalacji są kompletne i wiarygodne,
- zastosowana metodologia obliczeniowa jest zgodna z wymaganiami CBAM,
- granice instalacji i procesów produkcyjnych zostały prawidłowo określone,
- uwzględniono wszystkie wymagane źródła emisji,
- zastosowane dane dotyczące paliw, energii, materiałów wsadowych i wielkości produkcji są prawidłowe,
- raport nie zawiera istotnych nieprawidłowości.
Zgodnie z przepisami emisje określane na podstawie wartości rzeczywistych podlegają weryfikacji przez akredytowanego weryfikatora. Pierwsza roczna deklaracja CBAM, obejmująca importy dokonane w 2026 roku, będzie składana do 30 września 2027 roku.
Kiedy importer potrzebuje weryfikatora CBAM?
Weryfikacja jest związana przede wszystkim ze stosowaniem rzeczywistych wartości emisji wbudowanych.
Importer może rozliczać emisje na podstawie:
- rzeczywistych danych pochodzących z instalacji produkcyjnej,
- wartości domyślnych określonych zgodnie z zasadami CBAM.
Jeżeli importer korzysta z rzeczywistych wartości emisji, dane te muszą zostać zweryfikowane zgodnie z wymaganiami CBAM.
Jeżeli importer korzysta wyłącznie z wartości domyślnych, nie przeprowadza weryfikacji rzeczywistych danych instalacji. Nie oznacza to jednak, że wartości domyślne zawsze będą rozwiązaniem korzystniejszym.
Dla producentów charakteryzujących się stosunkowo niską emisyjnością zastosowanie rzeczywistych danych może prowadzić do znacznie niższego zobowiązania z tytułu certyfikatów CBAM. W takim przypadku koszt przygotowania i weryfikacji danych może być niższy niż dodatkowy koszt wynikający ze stosowania wartości domyślnych.
Dlatego decyzja powinna być poprzedzona analizą ekonomiczną obejmującą między innymi:
- wielkość importu,
- rzeczywistą emisyjność producenta,
- dostępność i jakość danych,
- koszt przygotowania dokumentacji,
- koszt weryfikacji,
- potencjalną wartość certyfikatów CBAM.
Kto może zostać weryfikatorem CBAM?
Nie każda firma audytorska, certyfikująca lub konsultingowa może przeprowadzić weryfikację na potrzeby CBAM.
Podmiot musi uzyskać akredytację obejmującą odpowiedni zakres działalności CBAM. Akredytacja jest przyznawana przez właściwe krajowe jednostki akredytujące zgodnie z unijnymi zasadami akredytacji i wymaganiami określonymi dla CBAM.
Weryfikator musi posiadać między innymi:
- odpowiedni system zarządzania jakością,
- procedury zapewniające niezależność i bezstronność,
- personel posiadający wiedzę dotyczącą CBAM oraz metod obliczania emisji,
- kompetencje sektorowe odpowiadające rodzajowi produkowanych towarów,
- procedury dotyczące planowania, przeprowadzania i dokumentowania weryfikacji,
- mechanizm niezależnego przeglądu raportu przed jego zatwierdzeniem.
Weryfikatorzy posiadający już doświadczenie w systemie EU ETS mogą mieć istotną przewagę, jednak dotychczasowa akredytacja EU ETS nie zawsze oznacza automatyczne uprawnienie do wykonywania weryfikacji CBAM. Konieczne może być rozszerzenie zakresu akredytacji.
Czy weryfikator może pochodzić spoza Unii Europejskiej?
Tak, podmiot mający siedzibę poza Unią Europejską może ubiegać się o możliwość wykonywania weryfikacji CBAM.
Nie wystarczy jednak, że posiada on lokalny certyfikat, doświadczenie w audytach emisji lub akredytację wydaną przez dowolną zagraniczną jednostkę.
Weryfikator z państwa trzeciego powinien uzyskać akredytację CBAM od właściwej krajowej jednostki akredytującej z Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego, która świadczy usługi akredytacyjne w tym zakresie.
Przed podpisaniem umowy importer powinien zatem sprawdzić:
- kto wydał akredytację,
- czy obejmuje ona weryfikację CBAM,
- jaki sektor i grupę działalności obejmuje,
- czy zakres akredytacji odpowiada instalacji danego producenta,
- czy raport takiego weryfikatora będzie akceptowany w systemie CBAM.
Co sprawdza weryfikator CBAM?
Zakres weryfikacji zależy od sektora, procesu produkcyjnego, rodzaju towarów i organizacji instalacji. Najczęściej obejmuje jednak kilka podstawowych obszarów.
1. Dane dotyczące produkcji
Weryfikator analizuje między innymi:
- wielkość produkcji,
- masę wyprodukowanych towarów,
- zużycie surowców i prekursorów,
- zużycie paliw,
- zużycie energii elektrycznej,
- dane pomiarowe i rozliczeniowe,
- przypisanie danych do poszczególnych produktów.
2. Granice instalacji
Sprawdzane jest, czy operator prawidłowo określił:
- procesy należące do instalacji,
- źródła emisji,
- strumienie paliw i materiałów,
- powiązania technologiczne między procesami,
- procesy produkcji prekursorów,
- dane, które powinny zostać przypisane do konkretnego towaru.
3. Metodyka obliczania emisji
Weryfikator ocenia, czy zastosowane wzory, współczynniki emisji, wartości opałowe, dane pomiarowe i zasady alokacji są zgodne z metodologią CBAM.
Samo posiadanie śladu węglowego produktu, raportu ESG albo danych obliczonych według ISO 14067 nie oznacza jeszcze, że dane te automatycznie spełniają wymagania CBAM.
CBAM posługuje się własnymi zasadami określania granic instalacji, emisji bezpośrednich, emisji pośrednich, prekursorów i emisji przypisanych do produktu.
4. System monitorowania danych
Weryfikator analizuje również sposób zbierania i kontroli danych, w tym:
- odpowiedzialność poszczególnych osób,
- źródła danych,
- częstotliwość pomiarów,
- kontrolę jakości danych,
- sposób dokonywania korekt,
- archiwizację dokumentacji,
- procedury postępowania w przypadku brakujących danych.
5. Kompletność i istotność informacji
Celem weryfikacji jest uzyskanie wystarczającej pewności, że raport nie zawiera istotnych błędów lub braków.
Jeżeli weryfikator stwierdzi nieprawidłowości, może zwrócić się do operatora instalacji o ich wyjaśnienie i skorygowanie. Brak możliwości usunięcia istotnych niezgodności może wpłynąć na końcową opinię weryfikacyjną.
Czy weryfikacja wymaga wizyty w zakładzie produkcyjnym?
Co do zasady proces weryfikacji obejmuje fizyczną wizytę w instalacji, w której produkowane są towary objęte raportem emisji.
Podczas wizyty weryfikator może:
- obejrzeć proces produkcyjny,
- sprawdzić granice instalacji,
- ocenić urządzenia pomiarowe,
- przeanalizować systemy monitorowania,
- przeprowadzić rozmowy z personelem,
- porównać dokumentację z faktycznym przebiegiem procesów,
- pobrać próbki danych do dalszej analizy.
Przepisy przewidują możliwość odstąpienia od fizycznej wizyty jedynie w określonych i odpowiednio uzasadnionych okolicznościach. Nie należy więc zakładać, że audyt zdalny lub wymiana dokumentów zawsze wystarczą.
W przypadku producentów z Chin, Indii, Turcji, państw Bliskiego Wschodu lub innych odległych lokalizacji dostępność audytorów i możliwość przeprowadzenia wizyty mogą mieć istotny wpływ na czas oraz koszt całego procesu.
Ile może kosztować weryfikacja CBAM?
Przepisy nie określają urzędowych stawek za weryfikację. Cena będzie ustalana komercyjnie i zależeć od zakresu prac.
Na rynku pojawiają się szacunki wskazujące, że koszt weryfikacji pojedynczej instalacji może wynosić od kilku do kilkudziesięciu tysięcy euro. Takie przedziały należy jednak traktować wyłącznie orientacyjnie.
Na koszt wpływają przede wszystkim:
- kraj i lokalizacja zakładu,
- koszty podróży,
- liczba instalacji,
- wielkość i złożoność zakładu,
- liczba produktów i kodów CN,
- liczba procesów produkcyjnych,
- liczba stosowanych prekursorów,
- rodzaje monitorowanych gazów cieplarnianych,
- jakość dokumentacji producenta,
- dojrzałość systemu monitorowania,
- liczba wykrytych niezgodności,
- konieczność ponownej analizy lub dodatkowej wizyty,
- doświadczenie i dostępność weryfikatora.
Importer korzystający z wielu producentów i instalacji powinien przygotować się na to, że weryfikacja może być jednym z najważniejszych kosztów organizacyjnych CBAM.
Możliwe jest zawarcie jednej umowy obejmującej kilka instalacji, jednak co do zasady dane i wyniki weryfikacji muszą być odpowiednio przypisane do poszczególnych zakładów produkcyjnych.
Jak znaleźć weryfikatora CBAM?
Rynek akredytowanych weryfikatorów CBAM dopiero się rozwija. European Accreditation publikuje informacje o krajowych jednostkach akredytujących, które zamierzają oferować akredytację weryfikatorów CBAM.
Poszukiwania warto rozpocząć od:
- Polskiego Centrum Akredytacji lub odpowiedniej jednostki akredytującej w innym państwie UE,
- informacji publikowanych przez European Accreditation,
- podmiotów wykonujących weryfikację EU ETS,
- międzynarodowych jednostek certyfikujących i weryfikujących,
- wyspecjalizowanych firm zajmujących się emisjami przemysłowymi,
- partnerów posiadających doświadczenie w danym sektorze i państwie produkcji.
Importer nie powinien opierać się wyłącznie na informacji handlowej, że dana firma „wykonuje audyty emisji”. Konieczne jest sprawdzenie formalnego zakresu jej akredytacji.
O co zapytać potencjalnego weryfikatora?
Przed zawarciem umowy warto zadać przynajmniej następujące pytania:
1. Czy posiadają Państwo akredytację obejmującą weryfikację CBAM?
Należy poprosić o wskazanie jednostki akredytującej, zakresu akredytacji oraz grup działalności objętych uprawnieniem.
2. Czy zakres akredytacji obejmuje nasz sektor?
Weryfikacja produkcji stali, aluminium, nawozów, cementu, wodoru czy energii elektrycznej wymaga odmiennych kompetencji technicznych.
3. Czy mają Państwo doświadczenie z danym procesem produkcyjnym?
W sektorze stalowym znaczenie ma na przykład to, czy produkcja odbywa się w piecu elektrycznym, czy w zintegrowanym procesie wielkopiecowym. W przypadku aluminium, cementu lub nawozów występują inne źródła emisji i zasady obliczeniowe.
4. Czy mogą Państwo przeprowadzić wizytę w kraju producenta?
Należy sprawdzić dostępność zespołu, kwestie językowe, bezpieczeństwo podróży, wymagania wizowe i możliwe terminy.
5. Jakie dokumenty należy przygotować przed rozpoczęciem weryfikacji?
Dobry weryfikator powinien przedstawić listę wymaganych informacji, harmonogram, zasady przekazywania danych i kryteria gotowości instalacji.
6. Czy cena obejmuje wizytę, podróż i poprawki?
Oferta powinna jasno wskazywać, czy obejmuje:
- analizę wstępną,
- przygotowanie planu weryfikacji,
- wizytę w zakładzie,
- koszty podróży,
- analizę danych,
- dodatkowe próbki,
- ponowną ocenę po korektach,
- niezależny przegląd,
- wydanie raportu.
7. Jaki będzie harmonogram procesu?
Należy ustalić terminy przekazania dokumentacji, wizyty, przedstawienia uwag, dokonania korekt i wydania końcowego raportu.
8. Jak zostaną potraktowane braki i błędy w danych?
Warto ustalić, czy weryfikator dopuszcza korekty w trakcie procesu i jakie będą skutki braku możliwości usunięcia niezgodności.
9. W jakiej formie zostanie wydany raport?
Raport powinien spełniać wymagania CBAM i umożliwiać wykorzystanie wyników w rocznej deklaracji.
10. Jak weryfikator zapewnia niezależność?
Podmiot nie może pozostawać w konflikcie interesów ani samodzielnie weryfikować rozwiązań, które wcześniej zaprojektował lub wdrożył w sposób naruszający wymóg bezstronności.
Czy importer może wykorzystać weryfikację zleconą przez producenta?
Producent spoza Unii Europejskiej może sam zaangażować weryfikatora i przygotować zweryfikowane dane dla swoich klientów.
Może to być korzystne szczególnie wtedy, gdy jeden producent dostarcza towary wielu importerom w UE. Koszt przygotowania danych i weryfikacji może zostać wówczas rozłożony na większą liczbę odbiorców.
Importer powinien jednak sprawdzić:
- czy weryfikator posiada odpowiednią akredytację CBAM,
- czy zakres raportu obejmuje właściwą instalację i towary,
- czy dane dotyczą odpowiedniego okresu,
- czy zastosowana metodyka odpowiada wymaganiom CBAM,
- czy raport może zostać wykorzystany przez danego importera,
- czy weryfikator spełnia wymagania niezależności.
Samo oświadczenie producenta, certyfikat śladu węglowego albo raport sporządzony według innego standardu nie zastępują raportu wymaganego w ramach CBAM.
Co zrobić, gdy nie można znaleźć weryfikatora?
Jeżeli importer nie będzie dysponował zweryfikowanymi rzeczywistymi wartościami emisji, może być zmuszony do zastosowania wartości domyślnych, o ile przepisy pozwalają na ich wykorzystanie w danej sytuacji.
Może to prowadzić do wyższego kosztu certyfikatów CBAM, szczególnie gdy faktyczna emisyjność producenta jest niższa niż wartość domyślna.
Dlatego warto odpowiednio wcześnie:
- ustalić listę producentów i instalacji,
- ocenić wielkość importu z każdej instalacji,
- porównać potencjalne wartości rzeczywiste i domyślne,
- ocenić gotowość producenta do przekazywania danych,
- sprawdzić dostępność weryfikatorów,
- oszacować ekonomiczną zasadność weryfikacji.
Nie w każdym przypadku opłacalne będzie weryfikowanie danych z każdej instalacji. Dla dostawców o niewielkim wolumenie importu koszt weryfikacji może być nieproporcjonalny do potencjalnej oszczędności na certyfikatach.
Jak przygotować producenta do weryfikacji CBAM?
Największym błędem byłoby rozpoczęcie przygotowań dopiero po podpisaniu umowy z weryfikatorem.
Producent powinien wcześniej przygotować co najmniej:
- opis instalacji i procesów produkcyjnych,
- mapę źródeł emisji,
- wykaz paliw i materiałów,
- dane dotyczące zużycia energii,
- dane o wielkości produkcji,
- wykaz prekursorów,
- zasady przypisywania emisji do produktów,
- dokumentację urządzeń pomiarowych,
- procedury kontroli jakości danych,
- opis stosowanych współczynników emisji,
- dokumentację korekt i brakujących danych,
- raport emisji operatora,
- dokumenty źródłowe umożliwiające odtworzenie obliczeń.
Importer powinien również zadbać o odpowiednie postanowienia umowne z dostawcą. Umowa może określać między innymi:
- obowiązek przekazywania danych CBAM,
- termin ich przekazania,
- odpowiedzialność za ich jakość,
- zgodę na audyt lub wizytę weryfikatora,
- obowiązek współpracy przy wyjaśnianiu niezgodności,
- zasady pokrywania kosztów weryfikacji,
- obowiązek informowania o zmianach procesu produkcyjnego,
- konsekwencje braku danych.
Kiedy rozpocząć przygotowania?
Pierwsza deklaracja roczna za importy dokonane w 2026 roku będzie składana do 30 września 2027 roku. Nie oznacza to jednak, że importer może odłożyć temat weryfikacji do połowy 2027 roku.
Proces może obejmować:
- zebranie danych za cały rok,
- ich uporządkowanie i sprawdzenie,
- przygotowanie raportu operatora,
- analizę wstępną weryfikatora,
- zaplanowanie podróży,
- wizytę w instalacji,
- pobieranie próbek danych,
- wyjaśnianie niezgodności,
- korekty obliczeń,
- niezależny przegląd,
- wydanie raportu końcowego.
W praktyce przygotowanie systemu danych powinno rozpocząć się już w trakcie roku, którego dotyczy raport. Dane za 2026 rok powinny być gromadzone i kontrolowane na bieżąco, a nie rekonstruowane dopiero po jego zakończeniu.
Najważniejsze wnioski dla importerów
Weryfikacja CBAM nie jest wyłącznie formalnością na końcu procesu raportowego. Jest testem jakości całego systemu zbierania i obliczania danych emisyjnych w łańcuchu dostaw.
Importerzy powinni już teraz:
- zidentyfikować wszystkie instalacje produkujące towary objęte CBAM,
- ustalić, dla których dostawców mają być stosowane wartości rzeczywiste,
- porównać koszt weryfikacji z potencjalnym kosztem wartości domyślnych,
- sprawdzić gotowość producentów do przeprowadzenia audytu,
- wprowadzić odpowiednie obowiązki do umów z dostawcami,
- rozpocząć rozmowy z potencjalnymi weryfikatorami,
- kontrolować jakość danych jeszcze przed zakończeniem roku raportowego.
Firmy, które potraktują weryfikację jako ostatni etap składania deklaracji, mogą mieć problem nie tylko z dostępnością weryfikatora, ale także z uzyskaniem od producenta kompletnych i możliwych do potwierdzenia danych.
Jak Green Reporting może pomóc?
Green Reporting wspiera importerów i producentów w przygotowaniu do docelowego okresu CBAM, w tym w:
- identyfikacji obowiązków CBAM,
- mapowaniu dostawców i instalacji,
- analizie danych importowych,
- wyborze między wartościami rzeczywistymi i domyślnymi,
- przygotowaniu procesu pozyskiwania danych od producentów,
- weryfikacji kompletności danych emisyjnych,
- przygotowaniu producenta do audytu,
- opracowaniu procedur i odpowiedzialności wewnętrznych,
- przygotowaniu zapisów umownych dla dostawców,
- koordynacji procesu raportowania i weryfikacji,
- obsłudze obowiązków w systemie Reporting Assistant.
Weryfikator musi pozostać niezależny, jednak importer może wcześniej uporządkować dokumentację, zidentyfikować luki i przygotować dostawcę do procesu. Dzięki temu sama weryfikacja może przebiegać sprawniej, szybciej i z mniejszym ryzykiem wykrycia istotnych niezgodności.
Potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu firmy lub dostawców do weryfikacji CBAM? Skontaktuj się z zespołem Green Reporting.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Zasady CBAM, akty wykonawcze i praktyka akredytacyjna mogą podlegać dalszym zmianom i doprecyzowaniom.