Od 1 stycznia 2026 r. mechanizm CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) wchodzi w fazę docelową. Kończy się okres przejściowy oparty wyłącznie na raportowaniu, a zaczyna etap rzeczywistych konsekwencji finansowych i celnych. Jednym z najmniej medialnych, a jednocześnie najbardziej krytycznych elementów tej zmiany są nowe kody na deklaracji celnej powiązane z CBAM, które staną się obowiązkowym elementem każdego zgłoszenia celnego dla towarów objętych mechanizmem.
Dla wielu firm będzie to moment przełomowy – nie z powodu nowych obciążeń raportowych, lecz dlatego, że CBAM zostaje „wbudowany” w procedurę celną. Odprawa celna przestaje być neutralnym etapem logistycznym, a staje się punktem weryfikacji zgodności regulacyjnej.
CBAM w 2026 r.
CBAM został ustanowiony rozporządzeniem (UE) 2023/956 jako instrument uzupełniający unijny system EU ETS. Jego celem jest zapobieganie tzw. ucieczce emisji poprzez nałożenie na import wybranych towarów spoza UE obowiązku ponoszenia kosztu emisji CO₂ porównywalnego z tym, który ponoszą producenci unijni.
Od października 2023 r. do końca 2025 r. obowiązywał okres przejściowy, gdzie importerzy raportowali ilości i emisje wbudowane, ale nie ponosili kosztów finansowych. Od 2026 r. sytuacja się zmienia:
-
wymagany jest status Authorised CBAM Declarant,
-
pojawia się obowiązek zakupu i umarzania certyfikatów CBAM (przeniesiony na 02.2027),
-
a zgodność z CBAM jest weryfikowana już na etapie zgłoszenia celnego.
Właśnie w tym miejscu pojawiają się nowe kody TARIC.
Czym są nowe kody TARIC CBAM?
Nowe kody TARIC nie rozszerzają zakresu towarowego CBAM. Nie dodają nowych produktów do mechanizmu. Ich rola jest inna – techniczna i egzekucyjna.
Są to specjalne kody warunkowe, które:
-
muszą zostać wskazane w zgłoszeniu celnym,
-
informują administrację celną o statusie CBAM importera,
-
umożliwiają automatyczną komunikację między systemami celnymi a rejestrem CBAM,
-
decydują o tym, czy towar zostanie dopuszczony do obrotu w UE.
Innymi słowy: bez właściwego kodu TARIC CBAM odprawa może zostać zablokowana, nawet jeśli towar jest prawidłowo sklasyfikowany taryfowo i objęty zerowym cłem.
Kluczowe kody TARIC i ich znaczenie
Kody związane ze statusem importera
Najważniejsze kody dotyczą statusu podmiotu dokonującego importu:
Y128 – stosowany, gdy importer posiada status Authorised CBAM Declarant oraz aktywny numer konta CBAM.
To „zielone światło” dla odprawy – system celny potwierdza, że importer spełnia wymogi CBAM.
Y238 – używany w sytuacji przejściowej, gdy importer złożył wniosek o nadanie statusu CBAM, ale decyzja nie została jeszcze wydana.
Ten kod ma znaczenie szczególnie na początku 2026 r., kiedy wiele firm będzie finalizować proces autoryzacji.
Y237 – wskazuje, że towar ma pochodzenie unijne. W takim przypadku CBAM nie ma zastosowania, mimo że dany kod CN może co do zasady należeć do zakresu CBAM.
Kody zwolnień i wyłączeń
Odrębną kategorię stanowią kody dotyczące szczególnych wyłączeń:
Y134 – zwolnienia terytorialne (m.in. Büsingen, Helgoland, Livigno).
Y135 – towary przeznaczone do celów wojskowych.
Y136 – określone przypadki energii elektrycznej lub wodoru powiązane ze strefami ekonomicznymi państw UE.
Y137 – kluczowy kod de minimis, stosowany gdy importer nie przekracza progu 50 ton towarów CBAM rocznie.
Ten ostatni kod budzi szczególne zainteresowanie, ponieważ jego niewłaściwe użycie może prowadzić do poważnych sankcji. Próg 50 ton liczony jest rocznie, na poziomie importera, a nie pojedynczej przesyłki.
Dlaczego nowe kody TARIC są tak istotne operacyjnie?
Do tej pory CBAM funkcjonował głównie w obszarze ESG, compliance i raportowania środowiskowego. Od 2026 r. wkracza w twardą rzeczywistość celną.
W praktyce oznacza to, że:
-
agenci celni muszą znać status CBAM klienta przed dokonaniem zgłoszenia,
-
działy celne i podatkowe muszą współpracować z zespołami ESG,
-
systemy ERP i bazy danych CN/TARIC wymagają aktualizacji,
-
błędy w kodach TARIC mogą skutkować opóźnieniami dostaw, kosztami postoju, a nawet karami administracyjnymi.
CBAM przestaje być „raportem składanym po fakcie”. Staje się warunkiem dopuszczenia towaru do obrotu.
Najczęstsze ryzyka, które obserwujemy u importerów
Z perspektywy doradczej najczęściej powtarzają się cztery problemy:
-
Niejasna kwalifikacja importera – szczególnie przy pośrednich przedstawicielach celnych.
-
Automatyczne stosowanie kodu Y137, bez bieżącej kontroli wolumenów rocznych.
-
Brak spójności danych między systemami celnymi a rejestrem CBAM.
-
Zbyt późne rozpoczęcie procesu autoryzacji CBAM Declarant.
Każde z tych ryzyk może skutkować realnymi konsekwencjami operacyjnymi już w pierwszych tygodniach 2026 r.
Co powinni zrobić importerzy już teraz?
Firmy importujące towary objęte CBAM powinny potraktować nowe kody TARIC jako sygnał ostrzegawczy, że okres przygotowawczy dobiega końca. W praktyce oznacza to konieczność:
-
potwierdzenia, kto w organizacji jest importerem w rozumieniu CBAM,
-
złożenia wniosku o status Authorised CBAM Declarant (jeżeli jeszcze nie został złożony),
-
aktualizacji instrukcji celnych i danych TARIC,
-
wdrożenia kontroli progu 50 ton,
-
przeszkolenia zespołów celnych, zakupowych i logistycznych.
Podsumowanie
Nowe kody TARIC dla CBAM to nie kosmetyczna zmiana techniczna. To mechanizm egzekucyjny, który łączy regulacje klimatyczne bezpośrednio z odprawą celną. Dla importerów oznacza to konieczność myślenia o CBAM nie tylko w kategoriach ESG, ale również ryzyka operacyjnego i ciągłości łańcucha dostaw.
Firmy, które odpowiednio wcześnie dostosują swoje procesy, przejdą przez 2026 r. płynnie. Te, które zlekceważą rolę kodów TARIC, mogą boleśnie przekonać się, że CBAM to już nie przyszłość – to teraźniejszość.
